Савдои одамон яке аз ҷиноятҳои фаромиллӣ ва хатарноктарини замони муосир ба шумор рафта, ҳуқуқҳои бунёдии инсон — ҳуқуқ ба озодӣ, шараф ва дахлнопазириро поймол мекунад. Мувофиқи маълумоти ташкилотҳои байналмилалӣ, ҳамасола миллионҳо нафар дар ҷаҳон қурбони ин навъи ҷиноят мегарданд.

1. Моҳият ва шаклҳои савдои одамон

Савдои одамон танҳо интиқоли ҷисмонии шахс аз як ҷой ба ҷои дигар нест. Он маҷмӯи амалҳоест, ки бо истифода аз таҳдид, зӯроварӣ, фиреб ё суиистифода аз вазъияти душвори шахс барои мақсадҳои истисмор анҷом дода мешавад. Шаклҳои асосии он иборатанд аз: истисмори шаҳвонӣ, меҳнати маҷбурӣ (ғуломии муосир), ҷалб ба фаъолияти ҷиноятӣ, савдои узвҳои инсон.

2. Заминаҳои ҳуқуқии муқовимат дар Тоҷикистон

Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳамчун узви комилҳуқуқи ҷомеаи ҷаҳонӣ дар ин самт тадбирҳои ҷиддӣ меандешад. Асоси ин муборизаро Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи муқовимат ба савдои одамон ва кумак ба қурбониёни савдои одамон” (аз соли 2014) ташкил медиҳад. Инчунин, дар кишвар Стратегияи миллии муқовимат ба савдои одамон амал мекунад, ки ҳамоҳангии миёни мақомоти давлатӣ ва ҷомеаи шаҳрвандиро таъмин менамояд.

3. Самтҳои асосии мубориза

Барои самаранок гардонидани муқовимат, фаъолият дар се самти асосӣ сурат мегирад: пешгирӣ (профилактика): гузаронидани корҳои фаҳмондадиҳӣ миёни аҳолӣ, махсусан муҳоҷирони меҳнатӣ ва ҷавонон. Огоҳӣ аз усулҳои фиреби ҷалбкунандагон (трафикерҳо) силоҳи асосии муҳофизат аст. Таъқиби ҷиноятӣ: ошкор ва дастгир намудани гурӯҳҳои ҷиноятии муташаккил, ки ба ин тиҷорати нангин машғуланд. Ҳифзи қурбониён: расонидани кумаки ҳуқуқӣ, равонӣ ва тиббӣ ба шахсони зарардида. Муҳим аст, ки ҷомеа ба қурбониён на ҳамчун ҷинояткор, балки ҳамчун шахси ниёзманд ба дастгирӣ муносибат кунад.

4. Хатарҳои нав дар фазои рақамӣ

Дар замони муосир ҷалби қурбониён бештар тавассути шабакаҳои иҷтимоӣ ва сомонаҳои эълони кор сурат мегирад. Ваъдаҳои маоши баланд дар хориҷа, шароити афсонавии кор ва кумаки ройгон дар омода кардани ҳуҷҷатҳо бояд ҳар як шаҳрвандро ҳушёр созанд.

Муқовимат бо савдои одамон вазифаи танҳо як мақомот нест. Ин муборизаи дастаҷамъонаро металабад. Ҳар як фард бояд ҳангоми сафар ба хориҷа ё қабули пешниҳодҳои корӣ ҳуҷҷатҳои худро ба касе насупорад, нусхаи онҳоро дар назди наздикон гузорад ва аз рақамҳои “хатҳои гарм”-и мақомоти дахлдор бохабар бошад.

Норбоев Дамир,

Корманди бахши Хадамоти муҳоҷират дар ноҳияи Ашт