Дар ҷаҳони муосир муҳоҷирати меҳнатӣ яке аз омилҳои асосии рушди иқтисодӣ ва иҷтимоӣ ба ҳисоб меравад. Барои бисёр оилаҳо, ин роҳи ягонаи ба даст овардани маблағ барои зиндагии шоиста, сохтани манзил ва таҳсили фарзандон аст. Аммо муҳоҷират танҳо сафари ҷисмонӣ аз як кишвар ба кишвари дигар нест. Ин равандест, ки омодагии ҷиддии равонӣ, ҳуқуқӣ ва касбиро талаб мекунад. Муҳоҷирати бехатар маънои онро дорад, ки шахс ҳангоми сафар, будубош ва фаъолияти меҳнатӣ аз хатарҳои зӯроварӣ, истисмор ва поймолшавии ҳуқуқҳо эмин мемонад.

Омодаги пеш аз сафар

Аксарияти мушкилоте, ки муҳоҷирон дар хориҷа бо онҳо рӯ ба рӯ мешаванд, маҳз аз камбудиҳои марҳилаи омодагӣ сарчашма мегиранд.

1. Интихоби роҳи қонунӣ: Муҳоҷирати қонунӣ роҳи ягонаи бехатар аст. Пеш аз сафар бояд намуди виза (агар лозим бошад) ва иҷозатномаи кориро муайян кард. Истифода аз хидматҳои миёнаравҳои шубҳанок, ки ваъдаи “сари вақт” ва “бидуни ҳуҷҷат” гузаштани сарҳадро медиҳанд, қадами аввалин ба сӯи ғуломии муосир аст.

2. Санҷиши агентҳои бо кор таъминкунанда: Агар шумо тавассути ширкат ба кор меравед, ҳатман мавҷудияти иҷозатномаи (лицензияи) онҳоро барои ҷалби қувваи корӣ ба хориҷа бисанҷед. Ширкатҳои расмӣ бояд суроғаи ҳуқуқӣ ва шартномаи воқеӣ дошта бошанд.

3. Шартномаи меҳнатӣ: Ҳеҷ гоҳ ба ваъдаҳои шифоҳӣ бовар накунед. Шартнома бояд бо забоне бошад, ки шумо онро мефаҳмед. Дар он бояд бандҳои зерин возеҳ бошанд: *Музди меҳнат ва тартиби пардохти он; * Вақти корӣ ва рӯзҳои истироҳат; *Шароити зиндагӣ ва хӯрок; *Суғуртаи тиббӣ.

Ҳуҷҷатҳои амнияти рақамӣ

Ҳуҷҷатҳо — ин силоҳи асосии муҳоҷир барои ҳимояи худ мебошанд.
1. Ҳуҷҷати аслӣ ва нусхаҳо: Шиносномаи худро ҳеҷ гоҳ ҳамчун гарав ё барои “нигоҳдорӣ” ба корфармо, миёнарав ё полис (бе асоси қонунӣ) надиҳед. Пеш аз сафар аз ҳамаи ҳуҷҷатҳо (шиноснома, виза, шартнома, маълумотномаҳои тиббӣ) нусхаи коғазӣ ва электронӣ гиред. Нусхаҳои электрониро дар “Google Drive” ё “iCloud” нигоҳ доред, то дар сурати гум шудани асл, ба онҳо дастрасӣ дошта бошед.

2. Суғуртаи тиббӣ: Бисёре аз муҳоҷирон суғуртаро хароҷоти зиёдатӣ меҳисобанд. Аммо дар ҳолати садама ё бемории ногаҳонӣ, хароҷоти табобат дар хориҷа метавонад даҳҳо баробар аз нархи суғурта гаронтар афтад. Муҳоҷирати бехатар бидуни суғуртаи тиббӣ номумкин аст.

Пешгирии савдои одамон ва истисмор

Савдои одамон ҷинояти вазнинест, ки дар он инсон ҳамчун мол истифода мешавад. Муҳоҷирон осебпазиртарин гурӯҳ ба ин хатар мебошанд.
1.. Аломатҳои хатар (Red Flags): *Агар аз шумо талаб кунанд, ки шиносномаатонро супоред. *Агар корфармо хароҷоти сафари шуморо пешакӣ пардохт кунад ва баъд гӯяд, ки шумо “қарздор” ҳастед ва бояд онро бо кор кардан “бишӯед”. *Агар ҷои кор ва зиндагии шумо маҳкам бошад ва иҷозаи баромадан надошта бошед.

2. Чӣ гуна бояд амал кард? Агар шумо ё шиносатон ба чунин вазъият афтодед, бояд фавран ба Сафорат, Консулгарӣ, Намоянжагии Вазорати меҳнат, муҳоҷират ва шуғли аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон ё созмонҳои байналмилалӣ (масалан, IOM — Созмони байналмилалии муҳоҷират) муроҷиат кунед. Рақамҳои “хати доғ”-ро пешакӣ дар хотираи телефон ё дафтарча сабт кунед.

Риояи қонунҳо

Бехатарӣ на танҳо ҳимоя аз дигарон, балки риояи қоидаҳо аз ҷониби худи муҳоҷир низ мебошад.

1. Эҳтироми фарҳанг ва қонун: Донистани асосҳои қонунгузории кишвари қабулкунанда шуморо аз ҷаримаҳо ва депортатсия наҷот медиҳад. Рафтори боодобона ва эҳтиром ба анъанаҳои маҳаллӣ боиси муносибати неки ҷомеа ба шумо мегардад.

2. Алоқа бо оила: Яке аз унсурҳои муҳими амният — ин алоқаи доимӣ бо наздикон аст. Пеш аз сафар ба оилаатон суроғаи дақиқи ҷои кор, рақами телефони корфармо ва нусхаи ҳуҷҷатҳоятонро гузоред. Наздикони шумо бояд донанд, ки агар шумо дар вақти муайян ба алоқа набароед, бояд ба куҷо муроҷиат кунанд.

Иқтисодиёти шахсӣ ва баргашт

Ҳадафи муҳоҷират ҷамъоварии маблағ аст, аммо истифодаи нодурусти системаҳои интиқоли пул метавонад боиси гум шудани сармоя гардад.

Интиқоли пул: Танҳо аз системаҳои расмии бонкӣ истифода баред. Аз додани пули нақд ба шахсони ношинос барои “расонидан ба хона” худдорӣ кунед.

Банақшагирии бозгашт: Муҳоҷират набояд абадӣ бошад. Муҳоҷирати бехатар вақте анҷомёфта ҳисоб мешавад, ки шахс бо сармоя ва таҷрибаи андӯхта ба назди оилааш солим бармегардад.

Хулоса

Муҳоҷирати бехатар ин интихоби огоҳонаи инсон аст. Он аз лаҳзаи пайдо шудани фикри сафар оғоз шуда, то лаҳзаи бозгашт ба ватан давом мекунад. Донистани ҳуқуқҳо, доштани ҳуҷҷатҳои қонунӣ ва ҳушёрӣ кафили он мебошанд, ки муҳоҷират на ба фоҷиа, балки ба зинаи нави рушди ҳаёти шумо табдил меёбад

Назарова С,

Мудири бахши Хадамоти муҳоҷират дар ноҳияи Ашт